Streszczenia

Streszczenia artykułów publikowanych w „Didaskaliach" umieszczamy na stronie www.facebook.com/didaskalia.

Streszczenia w języku angielskim umieszczamy na stronie www.didaskalia.pl w spisie treści każdego numeru (zakładka „w numerach").

Dorota Krzywicka-Kaindel: Obsesja

Recenzja spektaklu Bruno Schultz: Mesjasz wyreżyserowanego przez Michała Zadarę w Schauspielhaus w Wiedniu (premiera: 9 października 2010). Autorska tekstu uznaje spektakl za rojenia o Mesjaszu, uporczywe krążenie wokół wątku, próba dotarcia do prawdy na temat zaginionego tekstu Schultza. Wskazuje również na obecne w sztuce Małgorzaty Sikorskiej-Miszczuk zapożyczenia z Procesu Kafki, Czekając na Gotoda Becketta, Kartoteki Różewicza oraz opowiadania Borgesa Tajemniczy cud. Wydźwięk recenzji jest jednoznacznie negatywny, Krzywicka-Kaindel stwierdza bowiem, że: „W tym inteligentnie skonstruowanym i błyskotliwie przeprowadzonym dochodzeniu (...) zatraca się niestety sam Schultz".   

Tadeusz Kornaś: Po Grotowsku

Recenzja ze spektaklu Grotowski – próba odwrotu w reżyserii Tomasza Rodowicza, zrealizowanego w Stowarzyszeniu Teatralnym Chorea. Punktem wyjścia spektaklu jest próba skonfrontowania młodych aktorów z tekstami Grotowskiego. Teksty te nie służą im do opowiadania o legendzie teatru, lecz o sobie. Obok nich funkcjonują również osobiste wspomnienia samego Rodowicza z jego relacji z Grotowskim oraz tworzonym przez niego teatrem. „Rodowicz nie zamierzał wpisywać się w jakiekolwiek świętowanie, celowo wykroczył więc poza okolicznościowe ramy roku Grotowskiego" – pisze Kornaś, a następnie szczegółowo opisuje i analizuje kolejne sceny spektaklu, aż do wstrząsającego, pesymistycznego, ale też oczyszczającego finału. 

Thomas Irmer: Po moskiewskiej premierze

Irmer opisuje spektakl Franka Castorfa, którego premiera odbyła się podczas otwarcia Międzynarodowego Festiwalu Czechowskiego w Moskwie. Reżyser przygotował adaptację Trzech sióstr wplatając w nią fragmenty jednego z opowiadań Antonina Czechowa – Chłopi. Opisując i interpretując spektakl, Irmer zauważa, że Castorf prowadzi w nim spór ze swoimi poprzednikami – głównie z Konstantym Stanisławskim. Doceniając spektakl, autor recenzji, stwierdza jednak, że jego najmocniejszy punkt – czyli krytyka ruchu rewolucyjnego Marksa i Engelsa – był gestem przewidywalnym, anachronicznym i niejednoznacznym.

Leszek Kolankiewicz: W łączności z tradycyjnie pojmowaną historiografią

Polemika Leszka Kolankiewicza z recenzją książki Dariusz Kosińskiego Teatra polskie. Historie autorstwa Tadeusza Kornasia, która ukazała się w 99 numerze „Didaskaliów". Kolankiewicz odnosi się do fragmentu, w którym Kornaś stwierdza, że hipoteza Kosińskiego, iż najstarsze polskie święta są świętami kobiecymi, jest wątpliwa i słabo udokumentowana. Klaonkiewicz powołując się na swoją książkę Dziady. Teatr święta zmarłych przywołuje część cytowanych tam źródeł potwierdzających hipotezę Kosińskiego. W finale pyta, czego nie dostaje przedstawionym tam źródłom i ich krytyce, ustawiając Kornasia po stronie apologetów „tradycyjnie pojmowanej historiografii".  

 

Judith Butler: Kłopoty z zakazem incestu

Judith Butler odnosi się do kwestii incestu, stwierdzając, że „psychoanaliza jako teoria i praktyka mogłaby odmłodzić swoje podstawy, gdyby powróciła do kwestii incestu i związków rodzinnych oraz ich wzajemnych relacji". Zdaniem Butler, wbrew temu co zakłada psychoanaliza, istnieją formy kazirodztwa, które nie mają traumatycznego charakteru, lub dopiero go nabiera ze względu na świadomość społecznej hańby, która stanowi ich konsekwencję. Termin „kazirodztwo" jest, według niej, nazbyt pojemny, więc jego zakaz ustanawia i kontroluje również normy relacji rodzinnych z założenia heteroseksualnych i przez to wyklucza wszystkie nienormatywne rodzaje miłości oraz układy rodzinne.

Paweł Schreiber: Cudza klasa

Recenzja inscenizacji tekstu Tadeusza Słobodzienka Nasza klasa w reżyserii Ondreja Spišák w Teatrze na Woli w Warszawie. Schreiber stwierdza, że nagrodzony Nike tekst, wbrew obiegowej opinii, nie jest ani trudny, ani ważny, ani zbyt udany. Autor zauważa, że zarówno postaci, jak i cały dramat ocierają się o banał. Inscenizacja natomiast przez ilustracyjność gry aktorskiej i typizację postaci oraz niezamierzony przez twórców komizm podkreśla to, co w dramacie najsłabsze, skutecznie zacierając, nieliczne, poruszające i niejednoznaczne fragmenty. Schreiber najsilniej jednak uderza w to, że pokazany na scenie problem relacji zbrodni Polaków na Żydach, został pokazany, jako coś nie dotyczącego widzów. „To nie jest nasza klasa, oddychamy z ulgą" – pisze.

 

Aneta Mancewicz:Blisko-wizja: pół wieku Videoteatru „Poza" Lothe i Lachmanna

Tekst sumuje dwudziestopięcioletni dorobek Videoteatru reżysera i poety Piotra Lachmanna oraz aktorki Jolanty Lothe. Autorka opisuje specyficzną formę tworzonych przez nich spektakli zgłębiających wzajemne relacje między żywym planem a planem wideo. Mancewicz śledzi przemiany Videoteatru związane z rozwojem technik medialnych oraz znaczeniem technologii w życiu społecznym, jak również wskazuje na inspiracje dawnymi konwencjami teatralnymi. Tekst zgłębia też tematykę kolejnych spektakli  skupioną wokół problemów przemiany, przemijania, pamięci, tożsamości i śmierci. Na koniec zaś wnikliwie analizuje ostatnią realizację Videoteatru pod tytułem Zgrzyt.

Jadwiga Majewska: Centrum swojego (Merce Cunnigham, albo uwagi o myśleniu ciałem)

Tekst poświęcony twórczości Merce'a Cunnighama. Autorka tekstu opisuje kolejne etapy edukacji tancerza, a następnie przytaczając wypowiedzi artysty, teksty krytyczne poświęcone jego choreografiom oraz powołując się na konkretne spektakle przedstawia filozofię i technikę tańca Cunnighama. Polegać ma ona na połączeniu aktu myślenia z cielesnym działaniem, dążeniu do wolności przez pozbycie się automatyzmu i schematyzmu, połączeniu struktury z przypadkowością i losowością oraz uruchomieniu widza do specyficznego uczestnictwa w spektaklu. Porównując go z Jerzym Grotowskim stwierdza: „Cunnigham redukuje «dancing» tak jak Grotowski redukuje «acting» ‒ obaj do najprostszego «doing»". Wskazując na rolę, jaką Cunnigham odegrał w kształtowaniu kolejnych pokoleń tancerzy i choreografów wskazuje również na różnice pomiędzy współczesnym tańcem europejskim i tańcem amerykańskim.

 Jolanta Łada: Lohengrin  eksperymentalny

Recenzja z opery Lohengrin Richarda Wagnera w reżyserii Hansa Neuenfels, której premiera odbyła się 25 lipca podczas Richard Wagner Festspiele w Bayreuth. Autorka tekstu opisuje dokładnie fabułę opery i jej sceniczną realizację zaznaczając poczynione przez reżysera zmiany i uwspółcześnienia. Opisuje również dość powściągliwą reakcję wielbicieli Wagnera wywołaną eksperymentalną inscenizacją. Łada docenia jednak spektakl, pisząc: „Hans Neuenfels pozbawił Lohengrina baśniowości, zamykając go we wnętrzu laboratorium, ale go nie spłycił. Niewątpliwą zaletą tej inscenizacji jest wzbudzenie ciekawości u widza, który obojętnie czy z zachwytem, czy z niesmakiem, ale śledzi akcję (…)".

 Joanna Szymajda: Pożegnanie Merce Cunninghamma w Paryżu

Joanna Szymajda opisuje wydarzenia artystyczne zorganizowane w Theatre de la Ville w Paryżu na cześć Marce'a Cunninghamma. Wskazując na wielość i różnorodność propozycji (wystawy, konferencjie, pokazy filmów), autorka skupia się na spektaklach: Nearly Ninety Marce Cunninghamm Company, Cedric Andrieux – solo byłego tancerza MCC oraz 50' Borisa Charmatza. Analizując przedstawienia  Szymajda wskazuje na te ich elementy, które wskazują na podstawowe cechy stylu i sposobu pracy Cunninghamma – również w ich ewolucji.

 Agata Adamiecka-Sitek, Weronika Szczawińska: Płeć performera

Krytyczna analiza kwestii relacji płci w teatrze i pismach Jerzego Grotowskiego. Autorki stawiają tezę, że w twórczości tego artysty dochodzi do uniwersalizacji męskiego doświadczenia i wykluczenia kobiet. Adamiecka-Sitek i Szczawińska powołują się na tekst Richarda Schechnera, który pisał otwarcie o seksizmie Grotowskiego. Następnie opisują fragment wystawy Performer w Zachęcie, w którym doszło do zderzenia nagrań spektakli Grotowskiego z rejestracjami innych performerów – między innymi Ewangelii z performansem Gestures Hannah Wilke. Najważniejszą częścią tekstu jest jednak krytyczna analiza genderowych relacji Księcia Niezłomnego, w którym, zdaniem autorek, ich teza się potwierdza. 

 Mateusz Borowski: Potomkowie Antygony. Teatr i relacje rodzinne

Tekst poświęcony kwestii relacji rodzinnych, które stanowią jeden z wiodących tematów teatralnych. Borowski najpierw opisuje scenę z Aniołów w Ameryce Tony'ego Kushnera, w której dochodzi do obnażenia roli, jaką w jego sankcjonowaniu tradycyjnego modelu rodziny odgrywał teatr. Następnie pokazuje, w jaki sposób w dramacie XVIII wieku uniwersalizowano i naturalizowano relacje rodzinne, wykluczając wszystko, co nie mieści się w tradycyjnym modelu. Współczesna dramaturgia, jego zdaniem, rozbija prezentowany na scenach tradycyjny sposób myślenia o rodzinie i tożsamości. Bohaterów przywołanych w tekście współczesnych dramatówuznaje za „żywych umarłych" „potomków" Antygony w interpretacji Judith Butler.

 Katarzyna Fazan:Czarny mózg Warlikowskiego

Recenzja spektaklu Koniec na podstawie Elizabeth Costello Johna Maxwella Coetzee, Procesu i Myśliwego Grakchusa Franza Kafki oraz Nickel Stuff Bernarda-Marie Koltèsa

w reżyserii Krzysztofa Warlikowskiego zrealizowanego w Teatrze Nowym w Warszawie. Koniec w interpretacji Fazan to spektakl-labirynt, spektakl-pułapka, teatr-więzienie, w którym sposób komplikacji narracji, wątków i scen poddany jest precyzyjnej i perfidnej logice snu. Autorka śledzi kolejne warstwy inscenizacji: przygląda się postaciom i ich wzajemnym relacjom, analizuje wieloplanową, „pokawałkowaną" warstwę wizualną, jak również wskazuje na nawiązania literackie (np. do Odysei Homera, Hamleta Szekspira, Końcówki Becketta) oraz autocytaty (np. ze spektakli Hamlet i Krum). W finale tekstu Fazan pisze, że choć w pokazanym przez Warlikowskiego świecie pozbawionym końca artysta jest skazany na bezsilność i odkrywanie przestrzeni swojego zamknięcia, to jednak jego upór w stawianiu pytań ma wydźwięk optymistyczny.

 Joanna Jopek: dream. factory

Recenzja ze spektaklu Gwiazda Śmierci wyreżyserowanegoprzez Krzysztofa Garbaczewskiego w Teatrze Dramatycznym w Wałbrzychu (premiera: 26 września 2010). Jopek zaczyna tekst od opisu filmu The making of Star Wars zrealizowanego rok po premierze pierwszej realizacji Gwiezdnych wojen. Film, który pokazywał technikę kręcenia Nowej Nadziei, zdaniem autorki recenzji, wydaje się bowiem mocniej inspirować Garbaczewskiego, niż produkcja Lucasa. Interpretując spektakl Jopek opisuje, między innymi, sposób wykorzystania przestrzeni starego Kina Zorza, w którym grany jest spektakl, zachodzący w spektaklu proces konstruowania i rozbijania obrazu filmowego oraz scenariusz sprawiający wrażenie produktu „making of". Na koniec autorka recenzji zestawia Gwiazdę śmierci z Factory 2 Krystiana Lupy, widząc w tych spektaklach głos w sprawie kontrkulturowych źródeł popkultury i teatru w ramach ponowoczesnej świadomości.  

 Dwa słowa, cztery sekundy: z Ewą Bułhak rozmawia Joanna Jopek

 Wywiad poświęcony osobie i twórczości Mieczysława Piotrowskiego. Bułhak, która znała Piotrowskiego osobiście, jak również reżyserowała jeden z dwóch dramatów – Melancholię – konfrontuje twórczość tego, zapomnianego dziś, autora powieści i dramatów, m.in. z ideą awangardy czy Lacanowskiej psychoanalizy. Opowiada również o środowisku, z którym Piotrowski był związany oraz jego przyjaźni z Grzegorzewskim. W tym kontekście Bułhak próbuje odpowiedzieć na pytanie, czy twórczość dramatyczna Piotrowskiego była związana ze znajomością środowiska teatralnego. Następnie opisuje Marsz w reżyserii Grzegorzewskiego oraz zrealizowany przez siebie spektakl.

  Anna Królica: Not about everything.

Relacja z warszawskiego festiwalu teatru tańca Ciało/Umysł (23 września-2 października). Tytuł tekstu jest zarazem tytułem najciekawszego, zdaniem autorki, performansu prezentowanego podczas festiwalu. Jego autor – Daniel Linehan – pokazał zapis procesu twórczego, odcinając się jednocześnie od wszelkich możliwych interpretacji jego spektaklu. Królica stwierdza, że tytuł ten mógłby zainspirować organizatorów do precyzyjniejszego stematyzowania festiwalu. Tegoroczna edycja Ciało/Umysł miała być bowiem poświęcona spektaklom, w których widz zostaje powołany do roli świadka. Autorka tekstu opisując i interpretując niezbyt udane, jej zdaniem, spektakle: Field Works – Hotel grupy Deepblue, Your Girl Chiara Barsani i Matteo i Matteo Ramponi, Spatial Theory Billa Shannon oraz dwie produkcje zespołu Compagnie Marie Chouinard pokazuje, że rozrzut tematyczny i stylistyczny spektakli był bardzo duży, a klucz podany przez organizatorów, nie sprawdzał się podczas próby ich interpretacji.