dr hab. Marek Dębowski, prof. UJ

Teatrolog i romanista. Studiował w krakowskiej PWST, Uniwersytecie Jagiellonskim i Centre Européen Universitaire w Nancy we Francji. W latach 1973-1976 aktor Teatru STU. Pracownik UJ od 1978. Od 1986 wykłada również jako „professeur étranger" w CEU Uniwersytetu Lotarynskiego Nancy 2. W latach 1983-1988 publicysta miesiecznika „Zdanie". Od roku 1988 do 1993 pracował na stanowisku lektora oraz wykładowcy na Uniwersytecie Stendhala w Grenoble. Członek dwu francuskich towarzystw naukowych ( SFEDS i AA CEU de Nancy) oraz Polskiego Towarzystwa Badan nad Wiekiem Osiemnastym, którego jest wiceprzewodniczacym od 2008 roku.Jego zainteresowania obejmuja dzieje teatru polskiego i francuskiego przełomu XVIII i XIX wieku, którym poswiecił dwie ksiażki. Jest edytorem tekstów teatralnoestetycznych ( trzy pozycje, Riccoboni, Diderot, Humboldt w serii THEATROTEKA w wyd. słowo/obraz  terytoria) oraz dramatów . Tłumaczy również literaturę piekną . Autor wielu artykułów i rozdziałów w ksiażkach dotyczacych tematyki aktorstwa i historii teatru. Od 2003, w ramach projektu ministerialnego KBN (obecnie NCN) kieruje zespołem teatrologów i historyków sztuki opracowujacym Elektoniczny Katalog Teatralny Biblioteki Jagiellonskiej i Archiwum Teatru im. J.Słowackiego. W ramach działalnosci dydaktycznej na Wydziale Polonistyki UJ prowadzi przede wszystkim kursowy wykład z Historii Teatru i Dramatu Powszechnego (sredniowieczeoswiecenie) wykład dla polonistów i teatrologów z literatury francuskiej oraz seminaria licencjackie i magisterskie poswiecone komparatystyce teatralnej.

Publikacje

Książki

 

1. „O aktorach i grze teatralnej", tekst źródłowy, wydany z rękopisu Emanuela Murray'a,  w moim przekładzie i opracowaniu, wersja dwujęzyczna polska i francuska.Universitas, Kraków 1992r.

 

2.  Beaumarchais,  „Wesele Figara", opracowanie tekstu dla III serii Biblioteki Narodowej,Ossolineum, Kraków 1993.

 

3.  „Trzy szkice o aktorstwie tragicznym w dobie oświecenia i klasycyzmu",  streszczenie w j. francuskim, Universitas, Kraków 1996.

 

4.  J. Barbey d'Aurevilly, „Oczarowana", przekład powieści  oraz słowo wstępne i przypisy. Oficyna Literacka, Kraków 1997.

 

5.  „Francuskie konteksty teatru polskiego w dobie oświecenia",  rozprawa habilitacyjna,   Tow. NaukoweSocietas Vistulana, Kraków 2001.

 

6. „Jak badać teatr" – materiały z konferencji metodologicznej poświęconej badaniom   historycznoteatralnym, Kraków, 28 września 2002, pod redakcją  Marka Dębowskiego( słowo od redaktora, referat pt. Pamieć teatru, udział w dyskusji), Tow. Naukowe  Societas Vistulana, Kraków 2003.

 

 7.    A.F. Ricoboni, „Sztuka Teatru", wstęp, przekład i opracowanie tekstu źródłowego   „Art.du  Théâtre"  z 1750 roku, seria Theatroteka – źródła i materiały do historii teatr pod    red.  Dobrochny   Ratajczakowej, wyd. Słowo/obraz terytoria, Gdańsk 2005.

 

8.  Elektroniczny katalog Ikonografii teatralnej Biblioteki Jagiellońskiej i Archiwum Teatru im J. Słowackiego, praca zespołowa, red. i kierownictwo Marek Dębowski. Edycja pierwsza, Kraków 2006, adres internetowy: www.uj.bj.edu.pl/bft/ . Katalog został wykonany w ramach projektu KBN.

 

9.  Denis Diderot, „Pisma estetycznoteatralne" , wstęp, przekłady i opracowanie tekstu, seria Theatroteka – źródła i materiały do historii teatru pod red. Dobrochny Ratajczakowej,  wyd.  Słowo/obraz terytoria, Gdańsk 2008.

 

10 . Wilhelm von Humboldt, „Uwagi Niemca o sztuce scenicznej francuskich aktorów tragicznych", wstęp, przekład i opracowanie tekstu, seria Theatroteka – źródła i materiały do historii teatru pod red. Dobrochny Ratajczakowej, wyd. Słowo/obraz terytoria, Gdańsk 2010.

 

11. J.Barbey d’Aurevilly Oczarowana przekład i opracowanie ( wstęp, przypisy) M. Dębowski, (wydanie drugie zmienione i poprawione) wyd. Oficyna Literacka, Kraków 2012, s. 224.

 

12. Pamiętniki króla Stanisława Augusta – antologia, pod red. M. Dębowskiego (wstęp Anna.Grześkowiak-Krwawicz, wybór tekstu Dominique Triaire, przekład Wawrzyniec. Brzozowski), Warszawa 2013, stron 575.

 

13. Europejski Wiek Osiemnasty: uniwersalizm mysli; różnorodność dróg. Studia i Materiały. pod red. Marka Dębowskiego, Anny Grześkowiak-Krwawicz i Michała Zwierzykowskiego, wstęp Marek Dębowski, Kraków 2013, stron 625.

 

14. Jean Potocki et le théâtre polonais. Entre Lumières et premier romantisme, wyd. Classiques Garnier, Paryż 2014, stron 178..

 

 

 

Artykuły

 

1. „Oryginalność Parad Jana Potockiego", w: Przegląd Humanistyczny, 1981r. Nr 3. Wersja  francuskojęzyczna (skrócona) ukazała     się w "Studies on Voltaire and the Eighteenth    Century" 1988r.

 

2. „Tak egzystencjalistom bywa", w: "Literatura na świecie", 1982r. , Nr 7.

 

3.„Meropa": pierwsza tragedia klasyczna w Teatrze Narodowym",  w: Przegląd Humanistyczny, 1984r. Nr 3.

4.„Poezja = Rewolucja, czyli o poezji wiosny paryskiej 1968 roku", w:"Zdanie" 1984r.  Nr 5.

 

5. „Neuste Tendenzen in der polnischen Klassizismusforschung",  w: Das Achtzehnte  Jahrhundert , Wolfenbuttel 1987r. Nr 2..

 

6. „Niegdysiejszy urok Teatru Słońca" w: "Zdanie" 1988r. Nr 3.

 

7.  „L'aristocrate et son Comédien bourgeois qui fait allusion à Jean-Jacques Rousseau", w:      Essais sur le dialogue, Grenoble1995r., Uniwersytet Stendhala.

 

8. „L'éducation conjugale et sa dérision dans le théâtre polonais des Lumières" w: Mélanges en   honneur du Professeur Claude, Nancy 2000r, Uniwersytet Nancy 2.

 

9.. „Rzut oka na stan badań nad polskim teatrem oświeceniowym", w: materiały z konferencji "Teatr i teatrologia pod koniec XX wieku", red. J.Michalik, A. Marszałek, wyd. Tow. Naukowe Societas  Vistulana, Kraków 2001r.

 

10. „Les idées révolutionnaires et contre-révolutionnaires dans les représentations théâtrales en   Pologne à la fin du XVIII siècle (1790-1794), w:Essais sur le discours de l'Europe    Eclatée,  wyd.Uniwersytet Stendhala, Grenoble 2003

 

11. „ Wizualizacja w teatrze oświeceniowym" w:  „Intersemiotyczność, literatura wobec innych sztuk  (i odwrotnie)- studia",  red. S. Balbus, A. Hejmej, J. Niedźwiedź, wyd. Universitas, Kraków 2004,

 

12. „ Emmanuel Nicolas Murray (1751-1822) – le défenseur des Lumières polonaises", w: Chroniques slaves, wyd.Uniwersytet Stendhala, Grenoble 2005 .

 

13.  Teatr i wyspa czyli dwie hydroutopie Stanisława Leszczyńskiego, w:  „Wiek Oświecenia", nr 23, rok 2007.

 

14.Francuski dwugłos o polskim oświeceniu w pięć lat po trzecim rozbiorze, w:  „W stronę Francji… Z problemów literatury i kultur polskiego Oświecenia, red. E. Z. Wichrowska, wyd. UW. Warszawa 2007.

 

15 . Wojciech Bogusławski – aktor i reżyser, w: „Wiek Oświecenia", nr 24, rok 2008

 

16. Dekorum miłosne w teatrze stanisławowskim , w: „Antreprener"- księga jubileuszowa Jana Michalika, red. J. Popiel, wyd. UJ, Kraków 2009.

 

17. Oryginalność „Fircyka w zalotach" Franciszka Zabłockiego, w „ W świecie mysli i wartości" – księga jubileuszowa Juliana Maślanki, red. R. Dąbrowski, A. Waśko, wyd. Księgarnia Akademicka,Kraków  2010.

 

18. Salle de lecture de Jean Potocki, vue par E. Murray w: „Jean Potocki ou le dédale des Lumières", red. Fr. Rosset i D. Triaire,  wyd. Presses Universitaires, Monpellier 2010.

 

19. Zabawy przyjemne i pożyteczne w oświeconej alkowie, w: "Przyjemność w kulturze epoki rozumu", red. T.Kostkiewiczowa,wyd. dig, Warszawa 2010, 

 

20.  Le début de la pensée subversive dans l'oeuvre de Potocki, w:  „Jean Potocki à nouveau", études réunies et présentées par Émilie Klene, wyd. Rodopi, Amsterdam-New York 2010.

 

21 .La transition de l'opéra-comique à l'opéra national dans le théâtre polonais à la fin  de l'époque des Lumières,w: Les relations Musique-Théâtre, du désir au modèle, red. Muriel Plana i Frédéric Sounac, Paryż 2010, wyd. Harmattan.

 

22. „Portrety teatralne, piórkiem – węglem – pędzlem ”pracededykowane profesor Annie Kuligowskiej-Korzeniewskiej, pod red. I.Jajte-Lewkowicz i M. Leyko przy współpracy D. Leśnikowskiego, „Amcor”, Łódź 2011, s.

 

23. Z problematyki tragedii klasycznej w osiemnastym wieku albo jak Wolter zastąpił fatum ideologią,w:"Długie trwanie. Różne oblicza klasycyzmu", pod red. R. Dąbrowskiego i B. Doparta, "Księgarnia Akademicka", Kraków 2011, s. 109-117.

 

24. Francuska szkoła aktorów, w: „Dwóchsetlecie Szkoły Dramatycznej w Warszawie 1811-2011” , pod red. A. Kuligowskiej-Korzeniewskiej, Warszawa 2011, s.41-50.

 

25. Elektroniczny katalog ikonografii teatralnej: pierwszy krok w kierunku ikonologii spektaklu, w: „Europejski kanon literacki. Dylematy XXI wieku’ pod red. E.Z.Wichrowskiej, Warszawa 2012, s. 271-278.

26. Teoria i praktyka gry aktorskiej w XVIII wieku, w: „Byle w ludziach światło było… Księga pamiątkowa ku czci profesora Wacława Woźnowskiego w dziesiątą rocznicę jego śmierci” pod red. G. Zająca, Kraków 2012, s.103-117.

 

27. Tableaux „vivants” et vérité dramatique: la recherche de l’illusion parfaite dans les représentations du Théâtre National deVarsovie 1794-1815 w:„Entre code et corps; photogrphie mise en scène et tableau vivant”, Revue d’études esthétiques ”Figures de l'art , pod red. Arnaud Ryknera, Pau 2012., s.168-180.

 

28. Les péregrinations théâtrales de Jean Potocki w „Jean Potocki. Pérégrinations’ pod red. Kingi Joucaviel, Tuluza 2013, s.75-86.

 

29.Reżyseria na przełomie XVIII i XIX wieku a przedstawienia Wojciecha Bogusławskiego, w: „Pamiętnik Teatralny”, Warszawa 2013, z. 2, (246), s. 72-85.

 

30. Dwa hasła z dziedziny „Historia Literatury – Wiek XVIII” do elektronicznego wydania słownika pt. „Sensualność w kulturze polskiej” pod red. Włodzimierza Boleckiego.

 

31. Teatr do słuchania i teatr do patrzenia w XVIII wieku. Kilka ustaleń, w: „Eklektyzmy, synkretyzmy, uniwersa. Z estetyki dzieła epoki oświecenia i romantyzmu” red. Agnieszka Ziołowicz, Roman Dąbrowski. Studia Dziewiętnastowieczne. Rozprawy Tom 14. Redaktor naukowy serii: Bogusław Dopart, Księgarnia Akademicka, Kraków 2014, s. 283-297.

 

32. Kłopoty Moliera w osiemnastym wieku w: „Pamiętnik Teatralny”, Warszawa 2014, z. 4, (252), s. 143- 166,

 

33. Les voyages dans le monde réel et imaginaire de Jan Potocki. „Annales PAN” nr 17, Paryż 2015, s. 289-306.

 

34. Franciszek Ryx – monopolista teatralny w: „ Pamiętniki Stanisława Augusta i ich bohaterowie” red. Anna Grześkowiak-Krwawicz, Warszawa 2015 (druk maj 2016), s. 315- 334. Ilość znaków : 35 468.

 

35. Les liens formels entre la théorie théâtrale de Diderot et la mise en scène moderne. w: „Rousseau et Diderot. Traduire, interpreter, connaître”, Actes du colloque organisé à Varsovie 2-4 décembre 2013,  red. Izabela Zatorska, Warszawa 2016, s. 105- 114. Ilość   znaków: 24 233.

 

36. Le contexte français dans le théâtre polonais à l’époque de Stanislas August w: France – Pologne. Contacts, échanges culturels, représentations (fin XVIe – fin XIXe siècle, red. Jarosław Dumanowski, Michel Figeac et Daniel Tollet, Paryż ( éditions Champion) 2016, s.269-282. Ilość znaków:34 716.

 

37. Parades de Jean Potocki au château de Łańcut;Parady Jana Potockiego na zamku w Łańcucie ( artykuł w dwu językach) w „Studia Pragmalingwistyczne” rok IX, Warszawa 2017.

 

 

 

 Podręczniki, skrypty:

 

1.„Słownik teatrów amatorskich", red. E. Orzechowski, współautorstwo haseł. Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 1992 ( I tom ),       

 

2.„Słownik teatrów amatorskich", red. E. Orzechowski, współautorstwo haseł.   Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 1993 ( II tom ).

 

3. „Literatura Polska –  sztuka, muzyka, teatr, edukacja", red. M.Szulc, rozdział: „Teatr w średniowiecznej i renesansowej Polsce", tom I, wyd. Pinnex, Kraków 2005,  

 

4. „Literatura Polska –  sztuka, muzyka, teatr, edukacja", tom II, red. M.Szulc, rozdział:„Teatr polski w okresie baroku", wyd. Pinnex, Kraków 2005,.   

 

5. „Literatura Polska – sztuka, muzyka, teatr, edukacja", tom III red. M.Szulc, rozdział:„Teatr polski w XVIII wieku", wyd. Pinnex, Kraków 2005.

 

Inne publikacje lub twórcze opracowania dzieł artystycznych

 

              Recenzje

 

1. „Nieznany Camus", rec. z książki W. Natansona, "Szczęście Syzyfa", w: "Literatura na świecie", 1981r. Nr 2.

 

2. „Parnas to kraina wolności" , rec. z książki H. Peyre, "Co to jest klasycyzm", w: "Zdanie" 1986r. Nr 2.

 

3. „Jeszcze jeden "Paradoks" ?", rec. z ksiażki A. Hausbrandta i G. Holoubka "Teatr jest światem" w: "Zdanie" 1987r. Nr  7/8                                                   

 

4. "Wiek Oświecenia" Nr 6 i Nr 7, 1989r. rec. z zawartości obu  roczników w/w czasopisma dla francuskiego rocznika  "Dix-huitieme siècle", 1990, nr 22.    

 

5. "Potocki", rec. z książki D. Triaire "Potocki", w: "Dix-huitième siècle",1992, nr 24.

 

6. „Dramat i teatr postanisławowski", rec. z: "Studia, rozprawy, artykuły z serii wyd. "Dramat w teatrze, teatr w dramacie", pod red. D. Ratajczakowej, w: "Ruch     Literacki", 1994, nr 1/2

 

7. „Inny punkt widzenia" rec. z książki Fr.Rosseta "Drzewo Kraków - Mit polski w literaturze francuskiej", w: "Znak", 1998r. nr 8.

 

  8 .Ce pauvre Mickiewicz – notes  du début de „towianisme" établissement du texte manuscrit, introduction, notes et annexes, choix d'illustrations par E. Z. Wichrowska, rec. z książki  „Antoni Ostrowski,  Ten biedny Mickiewicz – zapiski z początków towiańszczyzny", w: „Dix-huitième siècle", 2008, nr 40.

 

 9.Wzgardzony wielogłos,Kultura teatralna czasów saskich i jej tradycje,  rec. książki Barbary Judkowiak , w: „ Ruch Literacki", 2008, nr 6.

 

 Ważniejsze przekłady z języka francuskiego w czasopismach

 

1. A. Camus, „Medytacja o teatrze i życiu", w "Dialog", 1980r. Nr 11, przedruk w książce "Teatr a człowiek współczesny"  pod red. H. Witalewskiej, Warszawa 1983r.

 

2. J.P. Sartre, „Dziennik Mateusza", w: "Zdanie" , 1982r. Nr 9

 

3. H. Lottman, "Sartre kontra Camus" w: "Pismo Literacko-Artystyczne", 1985r. nr. 1.

 

 4. P. Valéry, „Cogito ergo sum" w: "Zdanie", 1987r. nr.11

 

 Publikacje o charakterze publicystycznym

 

1.  W latach 1983-1988 na łamach miesięcznika "Zdanie", którego byłem współredaktorem, opublikowałem kilkadziesiąt różnego rodzaju materiałów takich jak: szkice, reportaże, recenzje teatralne, przekłady, noty, wywiady (m.in. dwukrotnie przeprowadziłem rozmowy z wybitnym historykiem francuskim, współtwórcą szkoły  "Annales", Jacquesem Le Goff). Moje wywiady z wybitnymi przedstawicielami życia kulturalnego w cyklu „Trzech na jednego" ukazały się także w formie książkowej: m.in. Kaziemierz Dejmek, Zbigniew Zapasiewicz, Jerzy Lisowski. Kraków 1986   ( I tom ), Kraków 1990 ( II tom ).

 

2.  Jestem autorem dwu haseł ( Teatr STU i biogram: Krzysztof Jasiński) w Encyklopedii Krakowa, wyd. PWN, Kraków 2000.   

 

 Prace nie przeznaczone do druku

 

     W 2005 roku , 1- 4 XII, Nancy (Francja),uczestniczyłem w konferencji międzynarodowej  pt. Nancy 2005, le temps des Lumières, l'Europe en quete de son identité culturelle, organizator :mer miasta Nancy oraz Uniwersytet Lotaryński Nancy 2. Wygłosiłem półgodzinny  referat pt. „La théâtralité comme phénomène fondateur de la conscience européenne", który był nagrany oraz transmitowany przez telewizję francuską.  Program z nagraniem można obecnie obejrzeć w internecie pod adresem: www.canalc2.tv/video.

 

Wykaz grantów i innych badań

Przed habilitacją:

Badania kulturowe oraz współautorstwo haseł (ok. 40) w ramach problemu węzłowego „Kultura polska”. Zespół zredagował pod kierownictwem Emila Orzechowskiego dwa tomy  „Słownika teatrów amatorskich”, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 1992 ( I tom ), Wrocław 1993 ( II tom ).       

Po habilitacji:

1. Elektroniczny katalog Ikonografii teatralnej Biblioteki Jagiellońskiej praca zespołowa,red. i kierownictwo Marek Dębowski. Edycja pierwsza, Kraków 2006, adres internetowy: www.uj.bj.edu.pl/bft/ . Katalog został wykonany w ramach projektu (grantu) KBN.

2. Elektroniczny katalog Ikonografii teatralnej Biblioteki Jagiellońskiej i Archiwum Teatruim J. Słowackiego, praca zespołowa, red. i kierownictwo Marek Dębowski. Edycja druga, Kraków 2010, adres internetowy: www.uj.bj.edu.pl/bft/ . Katalog został wykonany w ramach projektu (grantu) KBN

3. Europejski Wiek Osiemnasty: uniwersalizm myśli; różnorodność dróg. Grant międzynarodowy, Moduł 1.2Numer rej. grantu 12H 110024 80. Numer umowy: 0155/FNiTP/H12/80/2011.Termin rozpoczęcia realizacji projektu: 14lutego 2012. Termin zakończenia realizacji projektu: 13 czerwca 2014. Rezultat: trzy książki. Słowa kluczowe: Wiek Osiemnasty, Europa, Polska, Francja, Szwajcaria